Gdy ziemia odsłoni możliwy zabytek, liczy się miejsce, czas i właściwe zawiadomienie

Co uruchamia art. 32

Przepis dotyczy osoby, która podczas robót budowlanych lub ziemnych odkryła przedmiot, co do którego istnieje przypuszczenie, że jest zabytkiem. Pracownik nie musi sam rozstrzygać wieku, materiału ani wartości. Ma rozpoznać możliwość i uruchomić ochronę przed uszkodzeniem.

Procedura obejmuje trzy obowiązki:

1. wstrzymanie wszelkich robót mogących uszkodzić lub zniszczyć odkryty przedmiot;
2. zabezpieczenie przedmiotu i miejsca odkrycia przy użyciu dostępnych środków;
3. niezwłoczne zawiadomienie właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków, a gdy nie jest to możliwe — właściwego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.

To nie jest polecenie samodzielnego wydobycia. Przedmiotu nie czyści się, nie przesuwa, nie zabiera do kontenera i nie układa do fotografii. Miejsce chroni się przed ruchem sprzętu, dostępem osób postronnych, opadem i utratą kontekstu w sposób, który sam nie niszczy nawarstwień.

Sprawdź właściwą gminę w metryce działki

Wstrzymanie dotyczy robót mogących spowodować szkodę

Operator zatrzymuje maszynę, a osoba kierująca pracami wyznacza bezpieczny zakres przerwy na podstawie sytuacji i obowiązujących zasad budowy. Nie wolno kontynuować wykopu tuż obok tylko dlatego, że przedmiot leży poza osią łyżki. Drgania, obsunięcie, przejazd lub odkład gruntu także mogą zniszczyć miejsce.

Jednocześnie art. 32 nie nakazuje automatycznie porzucenia całej inwestycji. Zakres przerwy ma chronić odkrycie, a dalsze rozstrzygnięcie należy do ustawowego trybu. W dossier zaznacz granicę strefy przerwy, aktywne roboty i osobę, która wydała polecenie organizacyjne.

Karta zdarzenia zachowuje fakty bez ingerencji

Zapisz datę i godzinę odkrycia, działkę, oznaczenie odcinka robót, współrzędne w systemie używanym przez projekt, rodzaj wykonywanej czynności, operatora lub świadka oraz warunki pogodowe. Wykonaj zdjęcia z bezpiecznej pozycji, bez czyszczenia i skalowania przedmiotu przez dotykanie. Pokaż relację do stałych punktów oraz granicę zatrzymanej strefy.

Dołącz numer wersji karty robót ziemnych, fragment rysunku, zapis w dzienniku budowy, jeżeli jest prowadzony, i potwierdzenie zawiadomienia. Nie rozpowszechniaj dokładnej lokalizacji poza osobami uczestniczącymi w zabezpieczeniu i postępowaniu.

Karta nie zawiera samodzielnej diagnozy „zabytek” albo „kamień”. Używa opisu obserwacyjnego: materiał, kształt, układ, widoczne warstwy i zakres odsłonięcia — bez dalszego odkopywania.

Zawiadom właściwy organ i zachowaj potwierdzenie

Dla działki w województwie zachodniopomorskim właściwość ustala się według położenia. W rejonie Stargardu aktualne dane WUOZ w Szczecinie należy pobrać z oficjalnej strony w dniu rozpoczęcia robót; urząd zmieniał siedzibę w sierpniu 2026 r., dlatego stary wydruk kontaktów może być nieaktualny.

Jeżeli zawiadomienie WKZ nie jest możliwe, art. 32 pozwala zawiadomić właściwego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Wybór zależy od gminy działki, nie od pocztowej nazwy Stargard. Organ gminy ma przekazać zawiadomienie WKZ niezwłocznie, nie później niż w ciągu trzech dni.

Zapisz kanał, godzinę, adresata, osobę przyjmującą i urzędowe potwierdzenie. Wiadomość bez dowodu doręczenia pozostaje statusem „wysłano — odbiór do potwierdzenia”.

Ustawa wyznacza terminy i warianty decyzji

WKZ ma dokonać oględzin w terminie pięciu dni od przyjęcia zawiadomienia. Art. 32 ust. 4 stanowi, że jeżeli w tym terminie oględziny nie nastąpią, przerwane roboty mogą być kontynuowane. Nie należy jednak oceniać upływu terminu na podstawie niepotwierdzonego telefonu. Przed wznowieniem trzeba mieć udokumentowaną datę przyjęcia i sprawdzić, czy innych ograniczeń nie nakłada decyzja, pozwolenie, plan lub polecenie dotyczące bezpieczeństwa robót.

Po oględzinach WKZ wydaje decyzję: pozwala kontynuować, gdy przedmiot nie jest zabytkiem; pozwala kontynuować, gdy jest zabytkiem, lecz prace go nie zniszczą ani nie uszkodzą; albo nakazuje dalsze wstrzymanie i badania archeologiczne w niezbędnym zakresie. Ustawa ogranicza zwykły okres wstrzymania wynikający z tej decyzji do miesiąca. Przy odkryciu zabytku o wyjątkowej wartości w trakcie badań organ może przedłużyć okres, jednak nie ponad sześć miesięcy od doręczenia decyzji nakazującej badania. Po zakończeniu badań organ wydaje decyzję pozwalającą kontynuować.

Harmonogram powinien odtwarzać dokładne pismo i datę, nie zaokrąglony termin z rozmowy. Wznowienie otrzymuje autora decyzji organizacyjnej oraz podstawę urzędową.

Znalezisko poza robotami ma odrębną podstawę

Art. 33 dotyczy przypadkowego znalezienia przedmiotu, który może być zabytkiem archeologicznym, poza sytuacją opisaną dla robót. Nakazuje zabezpieczyć przedmiot i oznakować miejsce oraz niezwłocznie zawiadomić WKZ, a gdy to niemożliwe — właściwy organ gminy. Nie mieszaj formularzy dla art. 32 i 33; w karcie wskaż, czy odkrycie nastąpiło w toku robót.

Nie wykorzystuj zdarzenia do poszukiwania kolejnych przedmiotów. Dalsze odsłanianie, używanie wykrywacza lub zbieranie obiektów zmienia sytuację i może niszczyć kontekst archeologiczny.

Po zdarzeniu zaktualizuj dossier i instruktaż

Do paczki dodaj zawiadomienie, potwierdzenie, protokół oględzin, decyzję, dokumentację badań i rysunek rzeczywiście wykonanych robót. Odkrycie może zmienić granice, program badań albo kolejne fazy. Każda zmiana otrzymuje nową wersję.

Po zakończeniu przeprowadź krótką analizę: czy pracownicy znali kanał zgłoszenia, czy granica przerwy była czytelna, czy zabezpieczenie nie naruszało miejsca i czy wykonawcy otrzymali aktualną decyzję. Celem nie jest szukanie winnego, lecz utrzymanie ochrony przy następnej fazie robót.

Wróć do karty robót i bramek decyzji

Wróć do bazy wiedzy

Wróć do strony głównej

Źródła pierwotne i urzędowe sprawdzone 25.08.2026

• ELI, art. 32 i 33 ustawy o ochronie zabytków.
• MKiDN, urzędowe omówienie przypadkowego znalezienia zabytku.
• WUOZ w Szczecinie, aktualne komunikaty i dane urzędu.